روش طوفان فکری در خلق ایده

روش سیال‌سازی ذهن که به تکنیک «طوفان فکری» (Brainstorming) معروف است، به دو صورت شخصی و گروهی و برای ایده‌پردازی انجام می‌شود. این اصطلاح برای اولین بار در سال ۱۹۵۸ میلادی توسط «الکس فیکنی آزبورن» (Alex Faickney Osborn) در کتاب «تخیل عملی» (Applied Imagination) استفاده شده است.

از این روش برای ایده‌یابی، حل مسئله برای موضوعات مختلف، پیدا کردن راه‌حل برای مشکلات، خلاقیت در زندگی، نوآوری در کسب‌وکار، افزایش قدرت همکاری در سازمان، روش‌های جدید تولید و فروش و… می‌توانید به‌خوبی استفاده کنید و نتایج زیادی از آن بگیرید.

 

طوفان فکری ذهن شخصی

این روش انفرادی و در مورد خود شخص می‌باشد و شما به‌تنهایی آن را انجام خواهید داد. این روش با عنوان «روش ۲۰ ایده‌ای» نیز شناخته می‌شود و قدرتمندترین و مؤثرترین تکنیک تفکر خلاق است. شما از این تکنیک برای رسیدن به اهداف خود و برای ایده‌یابی در کار خود و هر چیز دیگری می‌توانید استفاده کنید. این روش کمک زیادی به رسیدن به موفقیت می‌کند.

 

روش کار:

۱. مرحله اول

بهتر است یک دفتر یا سررسید را برای این کار اختصاص دهید. ابتدا موضوع یا مسئله‌ای را که می‌خواهید درباره‌ی آن ایده بیابید یا مشکلی را که می‌خواهید برای آن راه‌حلی پیدا کنید، به شکل یک سؤال مشخص، دقیق و واضح، روی یک صفحه از دفتر یا روی یک برگه‌ی کاغذ و در بالای صفحه یادداشت کنید.

مثال ۱: اگر می‌خواهید درآمدتان را افزایش دهید، می‌توانید بنویسید: «چگونه می‌توانم درآمدم را تا ۶ ماه آینده، دو برابر کنم؟» در طرح سؤال دقت زیادی کنید و بهتر است سؤالتان را بسیار شفاف و با جزئیات بیشتری بیان کنید.

مثلاً در این مورد، تاریخ مربوط به ۶ ماه بعد، پایان بهمن‌ماه امسال است و اگر درآمد امروزتان ۱،۱۰۰،۰۰۰ تومان است، دو برابر آن را حساب کنید. درنهایت، با ذکر جزئیات به طرح سؤال بپردازید. مثلاً چنین سؤالی: «چگونه می‌توانم درآمدم را تا ۳۰ بهمن ۹۴، به میزان ۲،۲۰۰،۰۰۰ تومان برسانم؟»

مثال ۲: «چگونه می‌توانم ۲ میلیون تومان بدهی‌ام به دوستم را تا دو ماه دیگر بپردازم؟»

مثال ۳: «برای اینکه فروش روزانه‌ی مغازه‌ام را از ۲۰۰،۰۰۰ به ۳۰۰،۰۰۰ تومان برسانم، باید چکار کنم؟»

مثال ۴: «چطور نمره‌ی درس فیزیکم را برای ترم بعد از ۱۲ به ۱۸ برسانم؟»

مثال ۵: «برای کاهش ۳۰ درصد از هزینه‌های تولید محصول جدید در شرکتم، باید چه اقداماتی انجام دهم؟»

 
۲. مرحله دوم

در مرحله‌ی باید حداقل ۲۰ جواب متفاوت برای آن سؤال پیدا کنید! در این مرحله اصلاً راجع به پاسخ‌ها قضاوت نکنید. حتی اگر احساس می‌کنید که یک جواب خنده‌دار و غیرعملی است، آن را کنار نگذارید و فقط هر جوابی را که به ذهنتان می‌رسد، یادداشت کنید. این کار بسیار لذت‌بخش است. حتی می‌توانید آن را به‌عنوان یک بازی و سرگرمی (که بسیار مفید و نتیجه‌بخش است) در نظر بگیرید.

نکته مهم: توجه کنید که می‌توانید بیشتر از ۲۰ جواب بدهید، اما تعداد جواب‌هایتان نباید کمتر از ۲۰ باشد.

معمولاً جواب‌های اولیه، یعنی ۳ تا ۵ جواب اول بسیار ساده خواهد بود و خیلی سریع به ذهنتان خواهند رسید. ۵ تا ۱۰ جواب بعدی دشوارتر خواهد بود و برای یافتن آن‌ها باید بیشتر فکر کنید و زمان بیشتری را به آن‌ها اختصاص دهید. هرچه تعداد جواب‌ها افزایش می‌یابد، پاسخ‌ها نیز دشوارتر می‌شود. ۵ جواب آخر از همه‌ی جواب‌ها دشوارتر و نیازمند زمان بیشتری است.

مثلاً ساده‌ترین جواب برای مثال ۱ این است: «ساعت کاری‌ام را دو برابر کنم!»

علت اینکه حتماً باید ۲۰ جواب یا ایده پیدا کنید، این است که اغلب آخرین پاسخ (جواب ۲۰اُم) بهترین ایده برای آن موضوع یا کار خواهد بود. اگر بخواهید بیشتر از ۲۰ پاسخ بدهید، حتماً ایده‌های قوی‌تر و بهتری نیز به ذهنتان خواهد رسید.

 
۳. مرحله سوم

حالا باید از بین این ۲۰ ایده، یک مورد (بهترین) را انتخاب کنید و روی آن ایده تمرکز و کار کنید.

مرحله طلایی: این مرحله اختیاری و به این صورت است که برای اثربخشی چند برابر، می‌توانید همین روش ۲۰ ایده‌ای را برای ایده‌ی انتخابی‌تان (بهترین جواب) انجام دهید و برای اجرا کردن آن ایده، ۲۰ روش مختلف پیدا کنید.

 
۴. مرحله چهارم

اکنون باید فوراً بر اساس ایده‌ی انتخابی‌تان دست‌به‌کار شوید و اقدام کنید. منتظر زمان مناسب نباشید و نترسید! ایده‌های استفاده‌نشده، به هیچ دردی نمی‌خورند و قدرتی ندارند. حتماً برای اجرای ایده اقدام کنید. با این کار خلاقیت و انگیزه‌تان افزایش می‌یابد تا جواب‌های بیشتری را به اجرا درآورید.

 
نکته: بهترین زمان برای اجرای این تکنیک، صبح زود است که باعث می‌شود ذهنتان در طول روز باز شود. اگر نتوانستید ۲۰ جواب پیدا کنید، می‌توانید در طول روز به آن فکر کنید تا جواب‌های بیشتری بیابید.

 

۵۰۰۰ ایده در سال

اگر این تکنیک را هرروز اجرا کنید:

• هرروز: ۲۰ ایده
• هرهفته (فقط ۵ روز): ۱۰۰ ایده
• هرسال (فقط ۵۰ هفته): ۵۰۰۰ ایده

و اگر هرروز فقط یک ایده را اجرا کنید:

• هرروز: ۱ ایده اجرایی
• هرهفته: ۵ ایده اجرایی
• هرسال: ۲۵۰ ایده اجرایی

به‌این‌ترتیب، ۵۰۰۰ ایده در سال تولید خواهید کرد و حداقل ۲۵۰ ایده را به مرحله‌ی اجرا خواهید گذاشت! با این روش به موفق خارق‌العاده‌ای دست خواهید یافت؛ زیرا افراد معمولی طی یک ماه و حتی یک سال، کمتر از ۵ ایده تولید می‌کنند که اغلب برای اجرای آن‌ها هم اقدام نمی‌کنند.

 

 

طوفان فکری ذهن گروهی

این روش گروهی و در ارتباط با دیگران می‌باشد. این روش شبیه روش «۲۰ ایده‌ای» می‌باشد، اما به‌صورت گروهی آن را انجام خواهید داد. این روش نیز یکی از قدرتمندترین و مؤثرترین تکنیک‌های تفکر خلاق است. شما از این تکنیک برای رسیدن به اهداف گروهی یا شخصی، ایده‌یابی در خانواده، کسب‌وکار، سازمان یا شرکت خود، افزایش خلاقیت و انگیزه در کارمندان و هر چیز دیگری می‌توانید استفاده کنید. این روش کمک زیادی به رسیدن به موفقیت می‌کند.

 

روش کار:

۱. مرحله اول

یک گروه تشکیل بدهید! می‌توانید اعضای این گروه را از بین خانواده، آشنایان، دوستان، همکاران و… انتخاب کنید. بهتر است تعداد اعضای گروه بین ۴ تا ۷ نفر باشد تا نتیجه‌ی بهتری بگیرید.

 
۲. مرحله دوم

برای گروه، یک رهبر انتخاب کنید. بهتر است رهبر فردی با دانش و تجربه‌ی کافی باشد و قدرت رهبری و مدیریت داشته باشد. وظیفه‌ی او متقاعد کردن شرکت‌کنندگان برای ارائه‌ی ایده‌های بیشتر است.

 
۳. مرحله سوم

یک وایت‌برد یا مقوای بزرگ روی دیوار نصب کنید یا کاغذ بزرگی روی میز بگذارید و یک نفر را انتخاب کنید تا ایده‌ها را ثبت کند.

 
۴. مرحله چهارم

موضوع موردنظر یا مسئله و مشکلی که به دنبال راه‌حل برای آن هستید یا هدفی را که می‌خواهید به آن برسید، به شکل یک سؤال مشخص، دقیق و واضح در بالای تخته یا برگه بنویسید. در طرح سؤال دقت زیادی کنید و بهتر است سؤالتان را بسیار شفاف و با جزئیات بیشتری بیان کنید.

مثال ۱: «چگونه می‌توانیم شعبه‌ی جدیدی برای شرکت تا پایان سال افتتاح کنیم؟»

مثال ۲: «برای اینکه هرکسی در خانواده وظیفه‌اش را به‌خوبی انجام دهد، باید چه کنیم؟»

مثال ۳: «برای تهیه‌ی شهریه‌ی دانشگاه پسر خانواده یا تهیه‌ی هزینه‌ی جهیزیه‌ی دختر خانواده باید چه اقداماتی انجام دهیدم؟»

 
۵. مرحله پنجم

حالا هرکسی فکر می‌کند و هر ایده‌ای را که به ذهنش می‌رسد، به‌ترتیب و به‌صورت گردشی بیان می‌کند تا ثبت شود. در هر نوبت فقط یک ایده بیان می‌گردد و اگر کسی ایده‌ای نداشت، با گفتن واژه‌ی «بعدی» نوبت را به دیگری می‌دهد. همه‌ی افراد باید مشارکت کنند و ایده‌های بیشتری تولید کنند.

در پایان همه‌ی ایده‌ها را جمع‌بندی می‌کنید و با کمک همه، یک نتیجه‌ی مناسب می‌گیرید و بهترین ایده یا ایده‌ها را انتخاب می‌کنید. سپس می‌توانید برای اجرای آن برنامه‌ریزی و اقدام کنید.

 

قوانین جلسه:

۱. در ابتدای جلسه باید زمان معینی را در نظر بگیرید که معمولاً بین ۱۵ تا ۴۵ دقیقه زمان مناسبی است. باید جلسه را سروقت شروع کنید و به‌موقع پایان دهید.

۲. هیچ‌کسی حق ندارد ایده‌ی دیگران را انتقاد یا مسخره کند و در تولید ایده‌ها نباید هیچ ارزیابی و تجزیه‌وتحلیلی صورت گیرد.

۳. در اینجا کیفیت ایده‌ها اصلاً مهم نیست، بلکه کمیت ایده‌ها مهم است. هدف از این جلسه، تولید ایده‌های جدید است. هرچه ایده‌های بیشتری تولید کنید، احتمال رسیدن به ایده‌های عالی و دست یافتن به یک راه‌حل اساسی افزایش می‌یابد. هیچ محدودیتی برای تعداد ایده‌ها وجود ندارد و می‌توانید صدها و هزاران ایده تولید کنید!

۴. به‌جای انتقاد از ایده‌ی دیگران، به توسعه و بهبود آن فکر کنید و در مقابل ایده‌های غیرعادی و باورنکردنی جبهه نگیرید! می‌توانید دو یا چند ایده را باهم ترکیب کنید و به ایده‌ی بهتر و کامل‌تری برسید.

 

روش دوم

در نوع دیگری از سیال‌سازی ذهن که افراد بیشتری می‌توانند در آن شرکت کنند، افراد را به زیرگروه‌هایی تقسیم می‌کنیم و به هر زیرگروه، کارت‌های ایندکس (کارت‌های مقوایی کوچک) می‌دهیم تا ایده‌ها و نظرات خود را روی آن بنویسند.

سپس کارت‌ها را جمع‌آوری می‌کنیم، در هم بُرمی‌زنیم و به‌صورت تصادفی دوباره آن‌ها را در میان زیرگروه‌ها تقسیم می‌کنیم. در این مرحله، از هر زیرگروه می‌خواهیم که ایده‌های ثبت‌شده را تجزیه‌وتحلیل کنند.

معمولاً در جلسه‌ای با حضور ۲۰ یا ۳۰ نفر در مدت ۳۰ دقیقه، حدود ۲۰۰ تا ۳۰۰ ایده تولید می‌شود!

 
نکته مهم: اختراعات، نوآوری‌ها و اتفاقات بزرگ (ایده‌ها و افکار جدید)، همگی ازنظر مردم در ابتدا کاملاً مضحک به نظر می‌رسیدند. مثال: سفر به فضا یا اعماق اقیانوس، اختراع هواپیما، تلویزیون، تلفن همراه، پیوند اعضای بدن و… . پس هیچ‌گاه هیچ ایده‌ای را نباید دست‌کم بگیریم و مسخره کنیم! بهتر آن است که به ایده‌های دیگران احترام بگذاریم و به ایده‌های خودمان عمل کنیم.

نکته بسیار مهم: خلاقیت و ایده‌سازی در مغز ما مانند یک عضله است که با تمرین مداوم رشد می‌کند و قوی‌تر می‌شود. درنهایت می‌توانید به جایی برسید که توقف‌ناپذیر شوید!